Opiniestuk: Wij zijn niet klaar om de vergrijzing op te vangen

“Onze samenleving is niet klaar om de vergrijzingsschok op te vangen” zegt Geert Messiaen (secretaris-generaal van de Landsbond van LM en auteur) al jaren en het blijkt telkens opnieuw bij reportages over schrijnende toestanden in bepaalde woonzorgcentra. Er is nood aan een beter ouderenbeleid en een brede maatschappelijke discussie over de toekomst. Als we langer willen leven in een goede samenleving, moet men meer en op de juiste manier investeren.

In Knack van 22 november 2017 had CM-voorzitter Luc Van Gorp enkele interessante ideeën over hoe we tegen de vergrijzing aankijken en hoe het anders kan. Eén van de elementen die hij aanklaagt is onze obsessie met de gezondheidscultuur. We wensen zo oud mogelijk te worden terwijl dat niet de wens is van de meeste ouderen. Zij opteren voor een kwaliteitsvol leven. Het mag niet de bedoeling zijn om te blijven investeren in alsmaar meer levensjaren: alle investeringen in de gezondheidszorg moeten leiden naar mensen zo lang mogelijk te laten leven in goede gezondheid.

Boekhoudersmentaliteit

Net als het gezondheidsbeleid wordt ook de ouderenzorg teveel vanuit een boekhoudersmentaliteit bekeken. De personeelsnormen zijn veel te krap waardoor er te weinig geld is om voldoende verpleegkundigen en verzorgenden in dienst te nemen. De normen volstaan misschien voor technische handelingen maar voor een praatje is er geen tijd. En dan mag er ook niemand ziek zijn, zwanger of met verlof. Anders is er meteen een personeelstekort. De normen moeten wat ruimer, maar ze moeten ook rekening houden met het menselijke aspect. Dit geldt ook voor de opleiding van verpleeg- en zorgkundigen die nog teveel focust op enkel technische vaardigheden.

Door de toename van het aantal ouderen kampen heel wat residentiële instellingen met een capaciteitsprobleem. Daarbij komt dat ouderen zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen (een trend die wij ten volle ondersteunen) maar pas de overstap naar het woonzorgcentrum maken wanneer het echt niet meer anders kan. Daardoor stijgt het aantal zwaardere zorgnoden in de instellingen. Om financiële redenen bouwen meer rusthuizen ook hun animatiefunctie af en laat het nu precies dat zijn dat de mensen nog wat opvrolijkt.

We moeten de problemen echter in een ruimer kader bekijken: onze besparingsobsessie dateert immers al sinds de jaren '80. Door de Maastrichtnormen is ze alleen maar groter geworden. We zijn verkeerd bezig, maar zolang er geen fatsoenlijke budgetten voor de ouderenzorg zijn, zal het probleem nooit verdwenen. Dit geldt eveneens voor ons gezondheidsbeleid. Terwijl de verschillende regeringen zich blijven focussen op de toename van artsen te beperken, nemen de tekorten in sommige medische beroepen, zoals huisartsen, geriaters en psychiaters,… toe. Daarom moeten studenten geneeskunde al in het begin aangemoedigd worden om voor die specialismen te kiezen.

Ook is er de hele mentaliteit van motivering en bewijsvoering: artsen en verpleegkundigen besteden veel tijd aan het invullen van lijsten en formulieren op de computer (hopend op geen fouten) wat andermaal ten koste gaat van de aandacht voor de patiënten of de bewoners. En: niet ingevulde formulieren betekenen ook inkomstenverlies... Sommige wetenschappers menen de oplossing voor de personeelstekorten gevonden te hebben in het inschakelen van zorgrobots.

En wat met de mens?

De eenzijdige aandacht voor de technische kant gaat ten koste van het relationele van de verzorging. Is het dan niet verwonderlijk dat veel bejaarden geen zin meer zien in hun leven? Luc Van Gorp pleit dan ook voor een cultuur van het loslaten, dus met de mogelijkheid om euthanasie te vragen bij levensmoeheid. “Ik verzet me tegen het gelijkschakelen van ‘oud zijn’ met ‘zorgbehoevend zijn’. Mensen met een zware zorgnood vinden we immers terug in elke leeftijdscategorie en de focus in de bejaardenzorg moet eveneens liggen op wat mensen wèl nog kunnen.”

Naast de fysieke noden, is de eenzaamheid één van de grootste problemen van hulpbehoevende bejaarden. De zorg- en verpleegkundigen zijn dan ook soms de enigen met wie ze contact hebben. Maar wat als die persoon nauwelijks tijd voor hen heeft? In het meerjarenplan dat in 2016 met alle ziekenfondsen werd opgesteld, werd al gepleit voor aandacht voor de zingeving in het zorgproces.

Veel van de aangehaalde problemen hebben te maken met de organisatie van onze samenleving. Luc Van Gorp stelt voor om ouderenzorg tot de basiscompetenties van de burgers te maken in plaats van ze verder te professionaliseren. Het is ook een idee dat alle richtingen uit kan. Het zou inderdaad niet slecht zijn om opnieuw te leren elkaar te helpen en weer bepaalde zorgtaken op te nemen voor onze ouders en grootouders. ‘Vroeger’ was het evident dat kinderen voor hun ouders zorgden. De tijdsgeest is echter grondig veranderd en het is vrij onrealistisch om dat in de huidige maatschappij als dè oplossing naar voren te schuiven.

Met het optrekken van de pensioenleeftijd en het afschaffen van de brugpensioenstelsels dalen de problemen ook niet. Doordat het gemiddeld aantal kinderen per gezin aan het verminderen is en de levensverwachting alsmaar toeneemt, moet een steeds kleiner aantal mensen opdraaien voor de zorg van steeds meer zorgbehoevenden. En laten we niet de gigantische mobiliteitsproblemen vergeten. Elk uur dat iemand langer in de file staat of op de trein of de bus zit, is een uur minder dat hij of zij aan de zorg kan besteden.

Er bestaat geen mirakeloplossing

Laat het duidelijk zijn: één enkele mirakeloplossing bestaat niet. Misschien kunnen enkele suggesties enig soelaas bieden. Heel wat mensen zijn te weinig voorbereid op de derde leeftijd. Zorgbehoevend worden betekent weer afhankelijk worden van anderen en dus een stuk vrijheid inleveren. Dat is niet gemakkelijk, maar onze samenleving, de ouderenorganisaties en de mantelzorgverenigingen van de ziekenfondsen zouden de mensen kunnen leren om waardig ‘oud’ te worden. 

Wederzijds respect voor elke generatie, voor elke mens, is belangrijk!  Dit moet ook meer aan bod komen in de opvoeding en tijdens de diverse opleidingen. Waar mantelzorgers het niet meer alleen klaarspelen om de zorg voor een hulpbehoevende oudere te dragen, moeten ondersteunende diensten klaar staan. Die zijn er en de ziekenfondsen proberen die zoveel mogelijk tot bij de mensen te brengen.  De kwaliteit is goed, maar verbeteringen zijn zeker nog mogelijk.

 

Info?
Geert Messiaen l Tel. 051 20 07 07 l 
geert_messiaen@hotmail.com l www.geert-messiaen.be

Like ons op facebook

Sitemap - Vief West-Vlaanderen vzw - info.west  vief.be - Site door Faromedia